Posts in "Taal" category

Vanwaar komen de klak & pet spreekwoorden?

CREDITS
Foto’s (c) formulasydreams.com en (c) collagevintage.com

Soms kan ik mijn drang om over mode en taal te schrijven niet onderdrukken :) Met het woord ‘pet’ bestaan er bijvoorbeeld ontzettend veel spreekwoorden. En dan vraag ik me natuurlijk meteen af vanwaar deze populaire gezegdes komen.

Inklapbare chapeau clasue (klakhoed)
Inklapbare chapeau claque (klakhoed)

Eerst en vooral komt het woord ‘klak‘ van het Franse ‘claque‘, een klanknabootsing die verwijst naar de opvouwbare hoge hoed van vroeger – en goochelaars vandaag. ;) De hogere klasse droeg zo’n cilinderhoed met rondom een platte boord. Sinds begin 19e eeuw werd de ‘klak’ – met enkel vooraan een klep – populair omdat hoge hoeden lastig waren tijdens het reizen of het sporten. Al gauw droeg de man in de straat dagelijks een pet, vandaar de uitdrukking ‘Jan met de pet‘.

Het woord ‘pet‘ is op zijn beurt waarschijnlijk een verkorting van het Franse ‘toupet’, een haarstukje.

Ergens zijn petje voor afnemen

Als je voor iets of iemand je petje afneemt, betoon je respect voor de manier waarop iemand iets voor elkaar gekregen heeft. ‘Chapeau’ en ‘hoedje af’ zijn synoniemen. De uitdrukking verwijst naar het gebruik om je hoed af te nemen als eerbetoon voor een meerdere.
Deze gewoonte stamt af uit de middeleeuwen toen ridders in harnas die elkaar kruisten hun gezicht zichtbaar maakten om wederzijds respect tonen. Daarnaast was het een manier om te tonen dat je ongewapend was. Als je rechterhand drukbezet is met het vastnemen van je hoed of helm, kan je geen wapen hanteren, vandaar is dit gebaar een teken van onderdanigheid. Wapens dragen we vandaag niet meer, maar het gezegde is gebleven.

Cap_TheSartorialistHuilen met de pet op & ergens met uw klak naar slaan

‘Het is huilen met de pet op’ zeg je wanneer iets onverwacht bedroevend van kwaliteit is. Hier is ‘met de pet op’ een versterking. Als je een hoed of een pet draagt val je namelijk veel meer op. (Dat verklaart meteen de angst die velen onder ons hebben om een hoed te dragen – véél te opvallend!). ‘Huilen met de pet op’ kan je daarom interpreteren als opvallend huilen en dus zeer bedroevend.

De herkomst van ‘ergens met de pet naar gooien’ of op z’n Antwaarps ‘met uw klak hene slaan’  is onzeker, maar Van Dale verwijst naar een oude sport waarbij kinderen met hun pet rond gooiden om vlinders te vangen, meestal zonder succes. Daarom betekent deze uitdrukking ‘geen moeite willen doen’, meestal met een mislukking tot gevolg. Zelfs taalkundigen kunnen niet iedere herkomst achterhalen, dat gaat hun petje (en dus verstand) te boven :)

Klakkeloos

In het oud-Nederlands was een ‘klak’ ook een vlek, een kwak, een klad. Het woord luidde toen: ‘klakklaust’, zonder schade of letsel, eigenlijk ‘zonder vlek’.

Klakkeloos iets overnemen betekent bijgevolg ‘zonder vlek’ iets overnemen. Het heeft dus niets met een pet of ‘chapeau claque’ te maken. Maar misschien was ik de enige die zich afvroeg of klakkeloos iets met een klak te maken had ;)

– – –

Lees ook mijn vorige posts over de herkomst van het woord catwalkbootcut jeansmannequintank topduffelcoattrenchcoat,… en de gezegdes ‘krijg de klere(n) en ‘schering en inslag.

Salopette enkel voor ‘vuile vrouwen’?

Denim JumpsuitSalopette is een afleiding van het oude Franse woord ‘salope’, wat ‘smerig’ oftewel ‘sloerie‘ betekent (excuseer). ‘Salope’ komt op zijn beurt van ‘sale’, oftewel ‘vuil’. Logisch, want de salopette was eerst een werkkledingstuk dat je gewone kleding beschermde tegen vlekken (we spreken over het pre-Vanish tijdperk). Vandaag dragen we de salopette vooral omdat het er stoer of cosy uitziet.

Overall

De salopette is een eendelig kledingstuk – wat houden we van onesies – met gespen of sluitingen aan de schouders. De eerste exemplaren (begin 19e eeuw) waren van katoen of linnen. De salopette was een basistenue voor werkmannen. Zij droegen een overall (het Engelse synoniem) om hun kleding te beschermen. Wij spreken in het Nederlands enkel over “nen overall” wanneer we eentje met lange mouwen bedoelen. (denk paintball overalls :)  Sinds de uitvinding van denim domineert de jeans salopette alle andere materialen. In het begin droegen uitsluitend mannen salopetten. Tijdens de Eerste Wereldoorlog kozen ook vrouwen voor het kledingstuk in de Engelse fabrieken.

Pas in de jaren ’60 en ’70 komen overalls voor het eerst in de mode. Je ziet overalls in alle kleuren. In de jaren ’80 adopteren lesbische vrouwen de salopette. Zij zagen het als een stoer en stereotiep mannelijk kledingstuk. In de jaren ’90 gooit de hiphop scene zich op de salopette, zij het met een schouderriem naar beneden hangend. Jawel, het verschil zit ‘m in de details.

supermarioDespicableMe_MinionsVandaag keert de salopette regelmatig terug in collecties. Enerzijds zie je ze nog steeds bij werkmannen, zeker als deze stereotiep afgebeeld worden – bijvoorbeeld Super Mario (de Italiaanse loodgieter;)) én de minions uit Despicable Me ;) Anderzijds flaneren Justin Bieber, Rihanna of Keira Knightley evengoed in hun gesofisticeerde exemplaren. Juist combineren is het belangrijkste.

Styliste Linda Van Waesberge geeft speciaal voor Modemythes haar visie op de salopette.

Linda-Van-WaesbergeLinda Van Waesberge (styliste):

“De salopette is een super gemakkelijk kledingstuk en aangenaam om te dragen. Ze ziet er wel gauw te tuinbroekachtig uit, zeker wanneer ze gecombineerd wordt met sneakers of klompen. Wie rank en slank is komt met alles weg en de anderen moeten een beetje opletten. Zelf vind ik een salopette met pumps bijvoorbeeld geen gezicht, terwijl anderen dat net elegant vinden. Hoe dan ook, een zijden salopette met platte sandaaltjes op een zwoele zomerdag, heerlijk!”

 

Vanwaar komt het woord ‘sweater’?

hkjhm

De sweater keert al enkele seizoenen terug op de catwalk. Zoals de naam doet vermoeden, laat dit kledingstuk je vooral zweten. Online Etymology Dictionary verwijst voor de oorsprong van de sweater naar roeiers uit de 19e eeuw.

sweater (n.) “woolen vest or jersey, originally worn in rowing,” 1882, from earlier sweaters “clothing worn to produce sweating and reduce weight” (1828).

Blogger Andy Torres
Blogger Andy Torres met haar Kenzo sweater

Een wollen sweater moest roeiers warm houden en tegelijkertijd beschermen tegen regen en wind. Wol is waterafstotend en was bijgevolg het perfecte materiaal om te dragen op zee. Al snel geraakten sweaters ingeburgerd bij atleten uit verschillende disciplines. Sporters zweetten zich te pletter in sweaters vanuit het bijgeloof dat ze ervan zouden afvallen. (bikram yoga avant la lettre) Vandaag weten we dat trainen in wollen kleding vooral dehydratie in de plaats van gewichtsverlies tot gevolg heeft.

Anno 2014 zien we de sweater nog steeds grotendeels in sportieve context, maar tegelijkertijd ook op de catwalk van high fashion merken. Denk bijvoorbeeld aan de ‘tiger sweater’ van het luxemerk Kenzo, een echte verkoophit.

Los van zweten draagt het werkwoord ‘to sweat’ ook de betekenis ‘druk bezig zijn‘. Denk aan ‘zich in het zweet werken‘. Die invulling vinden we binnen de mode-industrie terug in de benaming ‘sweatshops‘. Sweatshops ontlenen hun naam aan het extreem harde zwoegen van textielarbeiders voor een zeer laag loon. Kortom: don’t buy sweatshop sweaters :)

Nog een binnenklopper om mee af te ronden: Een ‘pullover‘ ontleent zijn naam aan de makkelijke manier waarmee je zo’n trui aantrekt, letterlijk ‘pull over’ je hoofd :).

Bronnen:

Lees ook: Wanneer kwam sportkledij voor het eerst in de mode?Vanwaar komt de benaming ‘tank top’ oftewel ‘marcelleke’? en Vanwaar komt de benaming ‘duffelcoat’?

Is het steiltang of stijltang?

hair-straighteningIs het haar stijltang of steiltang? Zowel in artikels over haarproducten als op verpakkingen zie ik steilen en stijlen verschijnen. De meeste producenten kiezen voor een Engelse uitweg met hairstyler of straightener.

Een snelle zoekactie op Google.be levert voor steiltang 27.400 resultaten op plus een vriendelijke “bedoelde u: stijltang” suggestie. Het trefwoord stijltang geeft 678.000 resultaten, zonder suggestie.

Blijkbaar is stijltang het meest voorkomend, al vind ik het zeer bizar dat we niet spreken over een steiltang aangezien de meeste vrouwen dit instrument gebruiken om hun haar te steilen.

VRT Taalnet lost deze vraag makkelijk op:

Een steiltang is een apparaat om krullend haar steil te maken.

Een stijltang is een apparaat om het haar te stylen. Het wordt gebruikt om haar te krullen, te golven en te steilen.

Steilen betekent zoveel als ‘haar steilen’ en stijlen staat voor haar in model brengen oftewel stylen. Simpel.

Taaltelefoon Vlaanderen (jawel, die bestaat) schrijft overigens dat in de Grote Van Dale alleen het woord hairstyler staat. Zowel het werkwoord steilen als de samenstelling steiltang staan niet in de Nederlandstalige woordenboeken en spellinggidsen, hoewel ze in de haarverzorging vaak voorkomen.

Een ding is zeker… met ‘stijltang’ zit je altijd goed, of het nu is om je haar steil te maken of er krullen in te zetten. En bovendien is het waarschijnlijk stijl noch steil, maar zoals Smos uit Safety First zou zeggen: schtijl.

Voor zij die al dit geneuzel over steil, stijl en schtijl niet aankunnen, een YouTube-filmpje met krultang en een onverwachte afloop (1:05)…

Lees ook de vorige posts over de herkomst van het woord catwalk, bootcut jeans, mannequin, tank top, duffelcoat, trenchcoat,… en de gezegdes ‘Krijg de klere(n)” en “schering en inslag“.

Older Posts »